tungkol sa lilim ng mga istrakturang kongkreto

Ang mga lunsod sa karamihan sa mga papaunlad na bansa sa mundo ay patuloy na nagiging sentro ng pag-unlad. Nagkakaroon ng mas maraming oportunidad sa mga ito, kaya nagiging dahilan naman ito ng pandarayuhan ng mga tao para mapalapit sa mga oportunidad na iyon. Kaya habang ang mga probinsiya at kabukiran ay naiiwanan, nagsisiksikan naman sa mga siyudad ang karamihan. 

Gayung-gayon ang matagal nang nangyayari sa Kamaynilaan. Ang napakaliit (kung ihahambing sa iba pang kapitolyo) na isthmus na ito ay nagiging tahanan para sa tinatayang 13 milyong tao, bukod pa sa mga limang milyon pa (kasama na ako) na naglalakbay papunta rito mula sa kalapit na mga probinsiya para pumasok araw-araw.  Kaya naman sa patuloy na pagdami ng tao, mga ilang dekada nang namamayagpag ang industriya ng pagtatayo ng mga malalaki at matataas na mga gusali, mga condo at mga mixed-used na mga establisyamento, maging mga township pa nga. Ang dating malawak na mga kaparangan at kagubatan ay unti-unting napalitan ng mga istrakturang kongkreto, na ang tuktok ay halos di na matanaw mula sa kinatatayuan sa kalsada ibaba. 

Bukod pa sa mga tirahan ng mga tao, nagsiksikan din sa rehiyon ang naglalakihang mga gusali na para sa komersiyal na gamit. Naaalala ko pa, mga 16 taon ang kaagahan, nang may bumisitang isang Amerikano para magsaliksik sa laboratoryo namin. Sa kaniyang report bago umuwi, hindi niya makalimutan kung paano siya nagulantang sa laki ng SM North. At paglabas niya? Aba, tatawid ka lang ng kalsada ay mapapadpad ka naman sa Trinoma. Ang siste, parehong punung-puno ng tao ang dalawang mall na iyon. 

Nariyan din ang mga tulay, mga expressway, mga riles na nakataas sa kalsada. Kung paanong ang mga tao at mga tindahan ay masusumpungan na ngayon pataas sa iba't-ibang palapag, waring naging gayon na rin ang mga kotse at tren. Sa nakalipas lang na mga taon, maging ang mga elevated na daanang ito ay pinagkakabit-kabit na rin (at hanggang ngayon ay hindi pa tapos ang marami sa mga konstruksiyon na ito). 

Sa bilis ng usad ng pagtatayo, maging ang mga lugar na noon ay itinuturing na exclusive o kaya naman ay mapanganib ay hindi na rin nakaligtas mula sa mga gusaling bakal, salamin, at semento. Halimbawa, nang itinatayo ang gusali kung saan kami nakabili ng condo unit, napakalaking isyu nito, dahil ang barangay na kinatatayuan nito ay tinitirhan ng ilan sa mga pinakamayayaman sa lunsod, at nais nila na mapanatili ang arkitektura ng lugar. Bukod pa riyan, ang lugar na ito ay malapit sa isang aktibong fault, at dapat sana ay hindi pinatatayuan ng malalaking gusali. Aba, makalipas lang ang ilang taon: napakarami nang condo sa blokeng iyon, at marami ang hindi pa natatapos. 

Habang napapadaan sa mga lugar na iyon (doon dati ang trabaho ko), nakita ko ang isang poster mula sa nagrereklamong komunidad. Lumalabas na ang isa rin pala sa inirereklamo nila ay ang kanilang araw. Oo, ang malalaking mga condo, mall, o maging ang mga elevated railways ay nagkakaroon ng malawak na mga anino na pumipigil sa pagtagos ng mga sinag ng araw sa mga mas mabababang istraktura. 

Noong una, hindi ko gets kung bakit inirereklamo nila ito. Sa karanasan ko bilang isang biyahero sa lunsod, isang ginhawa pa nga ang mga lilim na iyon ng matataas na mga istraktura, nakababawas sa pagkabilad sa paglalakbay. 

Ang sinag ng araw sa hapon na tumatagos sa mga gusali ng La Salle.

Pero sa katagalan, naunawaan ko rin na pwede talagang makadama ng pagka-miss sa liwanag ng araw. Sa isang paglalakad sa baybay ng Taft, napatingala ako at namangha sa liwanag na tumagos sa pagitan ng mga nagtataasang gusali habang papasok ako sa La Salle. May kung anong ginising ito sa akin, nabago ang emosyon ko, at sa sobrang tuwa ay napahinto para kunan ng larawan ang tagpo. 

Kung minsan, dahil napapaligiran na tayo ng lilim ng mga istrakturang kongkreto sa kagubatan ng lunsod, nagiging isang kapanapanabik na tagpo na sa atin ang simpleng pagsikat ng liwanag ng araw. 

Sa tingin ko, ganito rin ang nangyayari sa buhay ng tao sa pangkalahatan. Ang gawang-taong mga istraktura (hindi lang ang mga pisikal na gusali kundi maging ang mga panlipunang katha) ay palagi nang nakabalot sa atin. Ito na ang sinasalita, iniisip, halos hinihinga na nga natin. Kasama rito ang mga pananaw tungkol sa tagumpay, pagpapahalaga sa pera, at pakikitungo sa iba, bukod sa maraming iba pang aspekto ng buhay. Itinataguyod ito ng maraming mga nagtataasang mga personalidad sa iba't-ibang larangan, na, gaya ng mga matatayog na gusali sa lunsod, nagdadala ng mga aninong tumatakip sa malawak na mga bahagi ng lipunan. Ang resulta? Todo ang pagkukumahog ng marami para maituring din na matataas na haligi ng lipunan, mapaangat sa iba, at magdala rin ng mapandayang lilim na tatakip sa kaisipan at hangarin ng marami. 

Sa sobrang laganap ng impluwensiya ng "lilim" na ito, kung minsan ay nakakamangha, nakakagulat pa nga, na makakita ng mga taong nagpapakita ng simpleng respeto at batayang pakikipagkapuwa-tao. 

Paglabas ko ng La Salle, maaaninag pa ang huling mga sinag ng araw na malamlam na dumadantay sa mga puting mga pader na nakaharap sa kanluran. 

Ipinasiya kong huminto sandali para sagapin ang huling mga minuto ng liwanag. Ibabaon ko sa isipan ang kagandahan ng mga huling sandaling iyon, bago muling lumabas sa lalo-pang papadilim na mga kalsada sa lilim ng mga istrakturang kongkreto. ■